Bài viết là lời kể của một người vợ về những thay đổi bất thường của chồng, nguy cơ bạo lực trong gia đình và quyết định nhập viện trong một giai đoạn khủng hoảng. Nội dung có thể gợi lại cảm xúc khó khăn đối với một số độc giả.
Câu chuyện của em
Em chào mọi người, em là thành viên mới.
Một buổi tối quá đau buồn, em gõ tìm từ khóa “Rối loạn lưỡng cực” và Group nhà mình hiện lên. Đọc các bài viết của anh chị, em đã dần hiểu thêm và chấp nhận.
Em xin phép viết vài dòng về câu chuyện của mình và hy vọng nhận được những lời động viên, chia sẻ của mọi người để em có thêm sức vượt qua giai đoạn này.
Những thay đổi bắt đầu trước Tết
Khoảng một tháng trước Tết, chồng em thường xuyên làm việc và ngủ rất muộn, có hôm đến 2–3 giờ sáng. Sáng dậy, anh vẫn tiếp tục đi làm ở công ty. Sau Tết, anh vẫn như vậy và vẫn thấy mình ổn, nhưng nóng tính, vội vàng và hay kể chuyện hơn.
Khoảng tháng 3, anh có mâu thuẫn lớn với ba. Tụi em quyết định ra riêng. Tụi em có một khoản tiền để dành và anh nói nên thuê một nơi ổn một chút để ở. Trong giai đoạn này, anh nóng tính và liên tục sử dụng điện thoại.
Tháng 5: Anh nghỉ việc và thay đổi ngày càng rõ
Tháng 5, anh nghỉ việc ở công ty để khởi nghiệp và làm thiết kế đồ họa tự do. Anh nói rất nhiều và ngủ rất muộn, nhưng 5 giờ sáng vẫn dậy tập thể dục, khoan khoái vô cùng.
Anh bắt đầu tự phụ, thần tượng hóa bản thân, cho rằng mình là người giỏi và quan trọng. Anh kết bạn rất nhanh, thích lãnh đạo, quản lý và giáo điều người khác. Anh nóng giận với con dù chỉ vì những chuyện nhỏ nhặt; gần như ngày nào anh cũng to tiếng, trừng mắt và chỉ vào mặt con.
Nhu cầu tình dục của anh không tăng nhiều nhưng mỗi lần kéo dài hơn bình thường. Anh mua sắm đến chóng mặt. Anh thích nội thất, thích cải tạo nhà, thích thiết kế mảng nhận diện thương hiệu, thích marketing…
Tháng 6: Những quyết định lớn và sự xa cách trong gia đình
Tháng 6, anh thích ra đường nhiều hơn, kết bạn và nói chuyện. Trời nắng gắt hay mưa giông anh cũng bất chấp đi.
Anh thuyết phục em đến cùng để vét hết tiền tiết kiệm mua một miếng đất. Tụi em đã mua nhưng vẫn cần vay thêm một khoản nhỏ.
Anh rất hay cười lớn nhưng cũng thường xuyên gắt gỏng. Anh nói chuyện suồng sã và thô tục, kể cả trước mặt con nhỏ.
Anh mất dần những mối quan hệ tốt và có rất nhiều người bạn mới. Anh khinh thường em, thường xuyên dạy đời em. Anh cho rằng sự hiền lành, điềm tĩnh của em là giả tạo; anh lớn tiếng, thậm chí sỉ nhục em mỗi ngày.
Đôi mắt anh luôn đờ đẫn, nhưng miệng vẫn nói, chân vẫn đi và đầu vẫn suy nghĩ.
Bữa tiệc 49 triệu đồng và khoảnh khắc em không thể quên
Tháng 7 là sinh nhật anh, cũng là kỷ niệm ngày cưới của tụi em. Suốt 15 năm bên nhau, tụi em chưa bao giờ muốn tổ chức rình rang dịp nào cho riêng mình, trừ đám cưới. Cả hai vốn đều hướng nội, hướng về nhau và luôn tôn trọng nhau.
Trong cơn hưng cảm, anh tổ chức một buổi tiệc ngoài bãi biển, mời những đồng nghiệp cũ cùng một vài người bạn thân quen.
Đến 11 giờ đêm, khi tiệc đã tàn, em ở lại dọn dẹp cùng chồng để về thì mới biết hóa đơn lên đến 49 triệu đồng. Chồng em đã đặt cọc 15 triệu, giờ còn phải trả 34 triệu nhưng em không có một đồng trong túi.
11 giờ đêm, con còn nhỏ, cả nhà đang ở giữa biển, chồng em lại say và nóng giận như một con thú dữ. Con thú ấy giơ chân muốn đạp vào mặt con, trợn mắt và hét vào mặt con: “BIẾN!”
Em run rẩy gọi điện vay tiền để trả cho nhà hàng. Em ước gì đây chỉ là một cơn ác mộng.
Những ngày cuối tháng 7: Em đưa anh đi bệnh viện
Những ngày cuối tháng 7, sự bế tắc và sợ hãi thôi thúc em phải làm điều gì đó. Em đi gặp bác sĩ, được tư vấn và hiểu hơn về căn bệnh này.
Một buổi sáng cuối tháng 7, em thấy khó thở và tâm trí mệt nhoài. Em năn nỉ chồng đi bệnh viện tâm thần khám cùng em.
Anh đi trong tâm trạng rất nóng giận. Anh chạy xe rất nhanh và liên tục chì chiết, sỉ nhục em rằng em ngu ngốc, không tìm hiểu về bệnh; rằng ở bệnh viện chỉ có uống thuốc an thần; rằng em cứ xem mấy video trên mạng rồi nghĩ chồng mình điên khùng.
Sau khi khám, bác sĩ tư vấn và khuyên em cho anh nhập viện. Tất nhiên anh không đồng ý và nhân viên y tế đã cưỡng chế anh nhập viện.
Hình ảnh anh bị cưỡng chế, hình ảnh gương mặt anh sợ hãi trước những bệnh nhân trong viện làm em ám ảnh cả ngày lẫn đêm. Em khóc rất nhiều, đến mức không kiểm soát được.
Hôm nay là đêm thứ tư kể từ ngày anh vào viện. Em luôn ở trong trạng thái sợ hãi, lo lắng. Trán em rất đau dù em ngủ đủ; nước mắt cứ chực rơi bất cứ lúc nào. Em thấy mình cũng không ổn, nhưng nghĩ tới anh trong viện cũng đang gồng mình với nỗi sợ, em lại không cho phép mình ổn.
Hiện tại em chưa được vào thăm anh. Nhưng nếu được vào, em cũng không đủ can đảm nhìn mặt anh và sợ rằng anh vẫn còn căm ghét em.
Em nên làm gì lúc này? Em nên đối diện với anh ra sao? Xin mọi người cho em lời khuyên.
Em cảm ơn mọi người đã đọc bài viết của em.
Góc suy ngẫm từ Ban Biên tập
Điều đầu tiên chúng tôi muốn nói với người vợ trong câu chuyện này là: chị không cần phải làm mình đau thêm để chứng minh rằng chị thương chồng. Việc chị ăn được, ngủ được, bớt khóc và dần ổn định không có nghĩa là chị bỏ mặc anh. Ngược lại, đó là điều kiện để chị có thể chăm sóc con, trao đổi tỉnh táo với bác sĩ và đi cùng chồng trong chặng đường dài hơn sau khi xuất viện.
Những gì được kể lại ở đây không còn chỉ là một mâu thuẫn vợ chồng. Chuỗi thay đổi gồm ngủ rất ít nhưng vẫn nhiều năng lượng, nói nhiều, tăng tự tin, dễ kích thích, chi tiêu và ra quyết định liều lĩnh có thể xuất hiện trong một giai đoạn hưng cảm. Tuy nhiên, chỉ bác sĩ trực tiếp đánh giá mới có thể đưa ra chẩn đoán. Quan trọng hơn tên gọi của bệnh lúc này là mức độ nguy hiểm đã xuất hiện: chạy xe nhanh trong lúc kích động, vét tiền tiết kiệm, say rượu, sỉ nhục người thân và có hành vi đe dọa trẻ nhỏ.
Lúc này, chị có thể ưu tiên theo thứ tự sau
1. Giữ an toàn cho mình và con trước tiên.
Nếu anh còn kích động, đe dọa hoặc chưa được bác sĩ xác nhận đủ ổn định, chị không nên ở riêng với anh hay để con ở gần anh mà không có người hỗ trợ. Tình thương dành cho người bệnh và ranh giới bảo vệ trẻ nhỏ phải cùng tồn tại; điều này không phải là trừng phạt hay bỏ rơi anh.
2. Cung cấp cho bác sĩ một bản diễn biến ngắn, có mốc thời gian.
Những chi tiết từ trước Tết đến tháng 7 rất có giá trị: giờ ngủ, mức năng lượng, cách nói chuyện, chi tiêu, quyết định mua đất, rượu hoặc chất kích thích nếu có, hành vi với con, tốc độ lái xe và những thay đổi trong công việc, quan hệ. Chị cũng có thể hỏi bác sĩ: hiện anh đang ở giai đoạn nào, điều kiện nào cần đạt trước khi xuất viện, dấu hiệu cảnh báo tái phát là gì và gia đình cần làm gì nếu nguy cơ quay lại.
3. Chuẩn bị cho lần gặp đầu tiên thật ngắn và ít đối đầu.
Chị không cần buộc anh phải ngay lập tức thừa nhận mình mắc bệnh, xin lỗi hay hiểu rằng chị đã đúng. Khi gặp lại, chị có thể nói:
“Em biết những ngày vừa qua rất đáng sợ với anh. Em không đến để tranh luận hay trách anh. Em muốn nghe bác sĩ và cùng tìm cách để anh ổn định, đồng thời bảo đảm an toàn cho anh, cho em và cho con.”
Nếu anh còn giận dữ, chị có thể kết thúc cuộc gặp sớm và nhờ nhân viên y tế hỗ trợ. Một cuộc gặp ngắn, an toàn không phải là thất bại.
4. Tạm khóa những quyết định có hậu quả lớn.
Trong lúc anh chưa ổn định, gia đình nên trì hoãn các giao dịch lớn, khoản vay, đầu tư, mua sắm và thay đổi công việc. Chị nên lưu lại chứng từ, rà soát tài khoản chung và trao đổi với người có chuyên môn phù hợp nếu cần bảo vệ tài sản gia đình. Mục tiêu không phải là tước quyền của anh vĩnh viễn mà là giảm những hậu quả khó đảo ngược trong giai đoạn khả năng phán đoán có thể bị ảnh hưởng.
5. Đừng để chị trở thành người chăm sóc duy nhất.
Chị đang có những biểu hiện căng thẳng rõ rệt như khó thở, đau đầu, khóc không kiểm soát và cảm giác sợ hãi kéo dài. Chị có thể nhờ một người thân đáng tin trông con, đi cùng khi gặp bác sĩ và ở bên trong những ngày đầu. Nếu các biểu hiện này tiếp tục, tăng lên hoặc khiến chị không thể chăm sóc bản thân và con, chị cũng xứng đáng được bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần hỗ trợ.
6. Giúp con hiểu theo cách phù hợp với tuổi.
Con cần được nghe rằng chuyện vừa xảy ra không phải lỗi của con và người lớn đang chịu trách nhiệm giữ an toàn. Không nên yêu cầu con phải đến gần, tha thứ hoặc tỏ ra bình thường trước khi con cảm thấy an toàn.
Về cảm giác tội lỗi sau quyết định nhập viện
Có thể chị sẽ còn bị ám ảnh bởi ánh mắt sợ hãi của chồng trong lúc bị cưỡng chế. Nhưng hai điều có thể cùng đúng: trải nghiệm bị cưỡng chế có thể rất đáng sợ đối với anh, và tại thời điểm ấy, việc can thiệp khẩn cấp có thể là điều cần thiết để ngăn nguy cơ gây hại. Chị không cần phủ nhận nỗi đau của anh để thừa nhận rằng mình đã hành động trong một tình huống nguy hiểm.
Sau này, khi anh đã ổn định hơn, hai người có thể cùng bác sĩ xây dựng một kế hoạch phòng ngừa tái phát: dấu hiệu sớm, người được phép liên hệ, cách bảo vệ giấc ngủ, nguyên tắc tạm hoãn quyết định tài chính và phương án xử lý khi anh từ chối trợ giúp. Nhưng lúc này, chị không cần giải quyết toàn bộ tương lai của cuộc hôn nhân trong bốn đêm.
Việc cần làm trước mắt chỉ là đi qua từng ngày: an toàn hơn một chút, bình tĩnh hơn một chút và không phải gánh mọi thứ một mình.
Lưu ý an toàn và y khoa
Đây là một câu chuyện cá nhân đã được biên tập nhẹ để dễ đọc, không phải tài liệu dùng để tự chẩn đoán hoặc thay thế tư vấn của bác sĩ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các dấu hiệu trong giai đoạn hưng cảm có thể gồm giảm nhu cầu ngủ, tăng hoạt động hoặc năng lượng, nói nhiều, tăng tự tin và hành vi bốc đồng hoặc liều lĩnh. Việc đánh giá và điều trị cần do nhân viên y tế có chuyên môn thực hiện.
Nếu một người đang có nguy cơ làm hại bản thân hoặc người khác, đe dọa trẻ nhỏ, lái xe nguy hiểm hay kích động không thể kiểm soát, hãy ưu tiên rời khỏi nơi nguy hiểm và liên hệ ngay với cơ sở y tế đang điều trị, số cấp cứu 115 hoặc cơ sở cấp cứu gần nhất. Không nên tự mình đối đầu hay cố khống chế người đang kích động.
Nguồn tham khảo cho phần Ban Biên tập: